علت پوسیدگی دندان از کنار لثه یا پوسیدگی ریشه، یک مشکل شایع و جدی در سلامت دهان است که مستقیماً بخش حساس و مستعد دندان را هدف قرار میدهد. این نوع پوسیدگی زمانی رخ میدهد که لثه تحلیل رفته و سطح ریشه دندان که فاقد مینای محکم است، در معرض محیط دهان قرار گیرد. درک دقیق علت پوسیدگی دندان از کنار لثه کلید اصلی پیشگیری و درمان مؤثر این عارضه است. برخلاف پوسیدگیهای سطح جونده، این ضایعات به سرعت پیشروی میکنند و اگر درمان نشوند، میتوانند به پالپ (عصب) دندان آسیب رسانده و حتی منجر به از دست رفتن دندان شوند. این مقاله به بررسی عوامل ایجادکننده، راهکارهای پیشگیری و روشهای ترمیم نوین این پوسیدگیها میپردازد.
مکانیسم شکلگیری پوسیدگی از ناحیه لثهای
برای درک علت پوسیدگی دندان از کنار لثه، ابتدا باید تفاوت آناتومیک تاج و ریشه دندان را شناخت. تاج دندان توسط لایهای سخت و معدنی به نام مینا محافظت میشود. اما سطح ریشه از مادهای به نام سمنتوم پوشیده شده که نرمتر و نسبت به اسیدهای تولیدشده توسط باکتریها آسیبپذیرتر است. به طور طبیعی، لثه سالم مانند یک مانع فیزیکی، سمنتوم و عاج زیرین را پوشانده و از آن محافظت میکند. هنگامی که لثه تحلیل میرود (ریسیژن)، این سطوح مستعد در معرض حمله باکتریهای پوسیدگیزا قرار میگیرند. اسیدهای حاصل از متابولیسم این باکتریها بر روی سمنتوم و عاج عمل کرده و باعث دمینرالیزاسیون (خروج مواد معدنی) و ایجاد حفره میشوند. سرعت پیشرفت این پوسیدگی به دلیل نرمتر بودن بافت، میتواند بسیار زیاد باشد.
مهمترین عوامل ایجادکننده پوسیدگی از کنار لثه
علت پوسیدگی دندان از کنار لثه چند عاملی است. این عوامل اغلب به طور ترکیبی عمل میکنند و خطر را افزایش میدهند. در جدول زیر، این عوامل دستهبندی شدهاند:
| دستهبندی عامل | عامل خاص | توضیح اثر |
| عوامل مرتبط با سلامت لثه | بیماری پریودنتال (التهاب لثه و تحلیل استخوان) | التهاب مزمن لثه باعث از بین رفتن اتصال لثه به دندان و ایجاد پاکت پریودنتال میشود. باکتریها در این پاکتها تجمع یافته و هم باعث تحلیل بیشتر لثه میشوند و هم محیطی برای پوسیدگی ایجاد میکنند. این یکی از عمدهترین علت پوسیدگی دندان از کنار لثه است. |
| مسواک زدن تهاجمی و با تکنیک نادرست | استفاده از مسواک زبر یا اعمال فشار زیاد به خصوص به روش افقی، میتواند هم باعث سایش مکانیکی سمنتوم و عاج شود و هم خود موجب تحلیل لثه گردد. این عمل سطوح را مستعد میکند. | |
| عوامل دهانی-شیمیایی | خشکی دهان (زراستومی) | کاهش جریان بزاق، که نقش شوینده، خنثیکننده اسید و بازسازی مواد معدنی دارد، ریسک تمام انواع پوسیدگی از جمله پوسیدگی دندان از کنار لثه را به شدت افزایش میدهد. |
| رژیم غذایی پرکربوهیدرات و اسیدی | مصرف مکرر نوشابه، آبمیوههای صنعتی، شیرینی و تنقلات، محیط دهان را مدام اسیدی نگه میدارد و به سمنتوم و عاج آسیب میزند. | |
| عوامل فیزیولوژیک و رفتاری | افزایش سن | تحلیل لثه با افزایش سن تا حدی طبیعی است و همین موضوع افراد مسن را بیشتر در معرض این نوع پوسیدگی قرار میدهد. |
| عقب کشیدن لثه به دلایل ارتودنسی یا ترمیمهای نا مناسب | گاهی درمانهای دندانپزشکی اگر به درستی انجام نشوند، میتوانند خط لثه را جابهجا کرده و ریشه را نمایان کنند. | |
| دندانقروچه (براکسیسم) | فشارهای نابهجای ناشی از ساییدن دندانها میتواند به بافت لثه استرس وارد کرده و منجر به تحلیل آن شود. |
بر اساس گزارش انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA)، پوسیدگی ریشه به ویژه در افراد مسن و کسانی که بیماری پریودنتال دارند، یک نگرانی عمده است و پیشگیری از آن نیازمند توجه به سلامت لثه و تغییر در عادات مراقبت از دهان است (منبع).
عوارض و تشخیص پوسیدگی در ناحیه لثهای
عدم توجه به علت پوسیدگی دندان از کنار لثه و درمان به موقع آن، میتواند عواقب زیر را به دنبال داشته باشد:
- حساسیت شدید دندان: به دلیل قرارگیری عاج حساس در معرض سرما، گرما، شیرینی و حتی تماس برس مسواک.
- درگیر شدن پالپ (عصب دندان): پیشرفت پوسیدگی به سمت مرکز دندان و ایجاد دردهای شدید و نیاز به درمان ریشه (عصبکشی).
- شکستگی دندان: تضعیف ساختار دندان در ناحیه اتصال تاج و ریشه که به آن ناحیه طوق دندان میگویند و مستعد شکستن است.
- از دست رفتن دندان: در موارد پیشرفته، پوسیدگی به حدی گسترده میشود که دندان غیرقابل ترمیم خواهد بود.
تشخیص: دندانپزشک در معاینه بالینی با ابزار مخصوص (اکسپلورر) و همچنین با کمک رادیوگرافی دندان، این پوسیدگیها را شناسایی میکند. پوسیدگیهای ریشه در عکس معمولاً به صورت ناحیهای تاریک (شفاف) در کنار سطح ریشه و زیر خط لثه دیده میشوند.
راهکارهای پیشگیری: کلید مبارزه با پوسیدگی ریشه
پیشگیری از پوسیدگی دندان از کنار لثه مؤثرتر و کمهزینهتر از درمان آن است. راهکارهای اصلی عبارتند از:
- حفظ سلامت لثه: این مهمترین قدم است. استفاده از مسواک نرم با تکنیک صحیح (حرکات لرزشی و دورانی)، تمیز کردن روزانه نخ دندان یا برس بین دندانی برای حذف پلاک از خط لثه، و مراجعه منظم برای جرمگیری حرفهای.
- استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید و بهخصوص فلوراید قلع (Stannous Fluoride): فلوراید قلع علاوه بر تقویت ساختار دندان و بازسازی نسبی (ریمینرالیزاسیون)، خاصیت ضد باکتریایی نیز دارد و برای محافظت از ریشه بسیار مناسب است.
- کنترل خشکی دهان: مصرف کافی آب، استفاده از آدامسهای بدون قند برای تحریک بزاق، و احتمالاً استفاده از بزاق مصنوعی تحت نظر پزشک.
- اصلاح رژیم غذایی: کاهش دفعات مصرف مواد قندی و اسیدی در طول روز.
- استفاده از وارنیش فلوراید: دندانپزشک میتواند به طور دورهای وارنیش فلوراید با غلظت بالا را مستقیماً بر روی نواحی مستعد ریشه اعمال کند.
روشهای ترمیم پوسیدگی از کنار لثه
هنگامی که پوسیدگی ایجاد شد، بسته به وسعت و عمق آن، روشهای درمانی مختلفی وجود دارد. انتخاب روش به عوامل زیادی بستگی دارد و حتماً باید توسط دندانپزشک انجام شود.
| روش درمان | موارد کاربرد | توضیح و مزایا |
| کاربرد وارنیش فلوراید یا مواد بازسازیکننده | پوسیدگیهای اولیه و بسیار سطحی (که هنوز حفره ایجاد نکردهاند) | هدف، متوقف کردن روند پوسیدگی و تقویت بافت برای ترمیم خودبهخودی نسبی (ریمینرالیزاسیون) است. غیرتهاجمی و کمهزینه. |
| ترمیم با کامپوزیت (مواد همرنگ دندان) | پوسیدگیهای کوچک تا متوسط در ناحیه قابل دسترس | ماده کامپوزیت به خوبی به عاج میچسبد و زیبایی عالی دارد. برای ترمیم پوسیدگی دندان از کنار لثه در دندانهای جلویی یا بخشهای قابل دید بسیار مناسب است. نیاز به محیط کاملاً خشک دارد. |
| ترمیم با گلاس آیونومر یا رزین-گلاس آیونومر اصلاحشده | پوسیدگیهای وسیعتر، زیر خط لثه، یا در بیماران با ریسک بالای عود پوسیدگی | این مواد توانایی آزادسازی فلوراید طولانیمدت را دارند که از پوسیدگی مجدد در حاشیه ترمیم جلوگیری میکند. چسبندگی خوبی به عاج مرطوب دارند. |
| اینله یا آنله | پوسیدگیهای وسیع که ساختار بیشتری را از بین بردهاند اما نیاز به روکش کامل نیست | ترمیمهای ساختهشده در لابراتوار (از جنس سرامیک یا کامپوزیت) که استحکام و تطابق بهتری نسبت به پرکردگیهای مستقیم دارند. |
| روکش دندان | زمانی که پوسیدگی بسیار گسترده باشد و استحکام دندان به شدت کاهش یافته باشد | کل تاج دندان تراشیده شده و یک روکش (از جنس زیرکونیا یا PFM) بر روی آن قرار میگیرد تا از دندان محافظت کند. |
| درمان ریشه (عصبکشی) و سپس روکش | هنگامی که پوسیدگی به پالپ (عصب) دندان رسیده باشد | ابتدا عصب دندان درمان میشود، سپس به دلیل تضعیف ساختار، دندان نیاز به روکش پیدا میکند. |
هزینههای درمان پوسیدگی از کنار لثه در سال 1404
هزینه درمان بستگی مستقیم به وسعت پوسیدگی و روش انتخابی دارد. تشخیص زودهنگام میتواند از هزینههای سنگینتر جلوگیری کند.
| آیتم درمانی | محدوده قیمت (تومان) | توضیحات |
| معاینه و رادیوگرافی تشخیصی | ۱ تا ۳ میلیون | اولین قدم ضروری برای ارزیابی دقیق علت پوسیدگی دندان از کنار لثه و میزان پیشرفت آن. |
| جرمگیری و بروساژ حرفهای (یک جلسه) | 3تا 6 میلیون | پایهایترین درمان برای حذف عامل اصلی (پلاک و جرم) و کنترل بیماری لثه. |
| کاربرد وارنیش فلوراید | ۱ تا ۲ میلیون | برای موارد بسیار ابتدایی یا به عنوان اقدام پیشگیرانه. |
| ترمیم کامپوزیت (پرکردگی همرنگ) یک سطح | ۸ تا ۱0 میلیون | برای پوسیدگیهای محدود و قابل دسترس. |
| ترمیم با گلاس آیونومر | 7.5 تا 10.5 میلیون | برای پوسیدگیهای وسیعتر یا زیر خط لثه. |
| اینله سرامیکی | از 17 میلیون به بالا | برای ترمیم وسیع با دوام و زیبایی بالا. |
| روکش تمام سرامیک (زیرکونیا) | از 12 میلیون به بالا | هنگامی که دندان به شدت ضعیف شده باشد. |
| درمان ریشه (عصبکشی) دندان جلو | از 4.5 میلیون به بالا | اگر پوسیدگی به عصب رسیده باشد. |
سوالات متداول درباره پوسیدگی از کنار لثه
۱. آیا پوسیدگی از کنار لثه خودبهخود خوب میشود؟
خیر. برخلاف پوسیدگیهای بسیار اولیه مینا که ممکن است با رعایت بهداشت و فلورایدتراپی متوقف یا بهبود نسبی پیدا کنند، پوسیدگی دندان از کنار لثه که به عاج رسیده باشد، قابل برگشت نیست و حتماً نیاز به ترمیم دندانپزشکی دارد. پیشرفت آن معمولاً ادامه دارد.
۲. چرا دندانم در ناحیه لثه خیلی حساس شده است؟ آیا این نشانه پوسیدگی است؟
حساسیت در ناحیه طوق دندان میتواند یکی از اولین نشانههای تحلیل لثه و قرارگیری عاج در معرض محیط دهان باشد. این حالت لزوماً به معنای وجود حفره پوسیدگی نیست، اما نشاندهنده یک وضعیت مستعد برای پوسیدگی دندان از کنار لثه است. حساسیت میتواند ناشی از سایش مکانیکی یا تحلیل لثه به تنهایی نیز باشد. تشخیص قطعی با معاینه دندانپزشک است.
۳. آیا با وجود پوسیدگی در ناحیه لثه، میتوانم دندان را روکش کنم؟
پیش از هرگونه ترمیم دائمی مانند روکش، دندانپزشک باید ابتدا پوسیدگی موجود را به طور کامل بردارد و ناحیه را ترمیم کند. قرار دادن روکش بر روی دندان پوسیده، باعث پیشرفت مخفی پوسیدگی زیر روکش و در نهایت تخریب شدید دندان میشود.
۴. بهترین روش برای مسواک زدن و پیشگیری از این مشکل چیست؟
استفاده از مسواک نرم با تکنیک صحیح (مانند روش باس یا روش چرخشی) و با فشار ملایم، کلید اصلی است. مسواک زدن افقی و با فشار زیاد یکی از علتهای اصلی پوسیدگی دندان از کنار لثه به دلیل ایجاد سایش و تحلیل لثه است. همچنین تمیز کردن روزانه نواحی بین دندانی با نخ دندان یا برس بین دندانی الزامی است.
اقدام نهایی: تشخیص به موقع و درمان تخصصی
شناسایی و رفع علت پوسیدگی دندان از کنار لثه نیازمند نگاهی جامع به سلامت لثه، عادات بهداشتی و وضعیت دندانها است. درمان موفق، ترکیبی از ترمیم حرفهای ضایعه موجود و آموزش و اجرای راهکارهای پیشگیری برای آینده است. کلینیک دکتر امیر صلح جو با معاینه دقیق و ارائه مشاوره شخصیسازی شده، به شما کمک میکند تا نه تنها این مشکل را درمان کنید، بلکه از بازگشت مجدد آن جلوگیری نمایید.
برای دریافت نوبت معاینه، مشاوره و درمان تخصصی، همین امروز با ما تماس بگیرید:
- تماس تلفنی: ۰۲۱۴۴۳۸۷۹۱۴
- رزرو آنی از طریق واتساپ: ۰۹۱۰۶۵۲۰۰۶۶
- مراجعه حضوری: تهران – بلوار مرزداران – نرسیده به اشرفی اصفهانی – خیابان ابوالفضل – بوستان هفتم غربی – میدان لاله – پلاک ۸ – ساختمان پاسارگاد – طبقه ۹ – واحد ۲۶
- پیگیری در اینستاگرام: @DR.SOLHJOODENTALOFFICE
- مشاهده ویدئوهای آموزشی در آپارات: آپارات دکتر امیر صلح جو
با مراقبت صحیح، سلامت دندانهای خود را حتی در نواحی حساس حفظ کنید.
بدون دیدگاه