تشنج در دندانپزشکی یکی از مسائلی است که نیاز به توجه ویژه‌ای دارد. برای دندانپزشکان، درمان بیماران مبتلا به صرع ممکن است به چالشی جدی تبدیل شود. شناخت دقیق تاریخچه پزشکی، تأثیر استرس، و آمادگی برای مواجهه با حملات تشنجی از نکات مهمی هستند که باید مدنظر قرار گیرند.
تشنج دردندانپزشکی در طول انجام کار دندان و یا بعد از آن پدیده‌ای نادر است، اما باید مورد توجه قرار گیرد. این پدیده می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله واکنش‌های آلرژیک، استرس، عوارض دارویی، مشکلات الکترولیتی و یا سابقه بیماری‌های تشنجی رخ دهد. در بیماران مبتلا به صرع، به علت مصرف برخی داروها مانند فنی توئین، تورم و افزایش حجم لثه نیز ممکن است رخ دهد.
تشنج به حمله عصبی در بیماری صرع یا Epilepsy ، گفته می شود علائم و نشانه های تشنج شامل از دست دادن هوشیاری موقت ،تکان های مکرر عضلات ،نگاه خیره به فضا و گیجی موقت می باشد .
به طور معمول پس از پایان این حمله ،فرد هیچ آگاهی از اتفاقی که افتاده ندارد.
حمله صرع به انگلیسی
Seizure یا Epileptic Seizure
مهم ترین خطرات حاصل از حمله صرع و تشنج در دندانپزشکی چیست ؟
آسیب به خود ، اطرافیان ،شکستگی استخوان در صورت افتادن یا برخورد به اجسام،ضربه مغزی در اثر برخورد سر به اطراف ،تصادف در صورتی که فرد تشنج کننده در حال رانندگی باشد و…… از شایع ترین اتفاقات پس از حمله صرع هستند.
در موارد نادری در اثرطولانی شدن زمان تشنج مرگ عصبی (neural death) نیز گزارش شده است .
Childhood-onset epilepsy was associated with a substantial risk of epilepsy-related death, including sudden, unexplained death. The risk was especially high among children who were not in remission.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117489
علت تشنج چیست ؟
علت قطعی برای آن ذکر نشده است اما ضربه به سر در اثر تصادف و غیره ،فاکتور های ژنتیک ،تومور های مغزی و آسیب به جنین از ریسک فاکتور های آن محسوب می شود .
حمله صرع و تشنج در دندانپزشکی چه قدر طول می کشد ؟
تشنج ،Seizure یا حمله صرع به صورت های متفاوتی رخ می دهد اما اکثر آن ها بین 30 ثانیه تا 2 دقیقه طول می کشند .
چگونه می توان از تعداد حملات صرع کاست ؟
کم خوابی، مصرف الکل ،استرس و نور های فلاش زننده می تواند باعث شروع حمله تشنج شوند.بنابراین از آن ها دوری کنید!
اهمیت شناسایی تاریخچه پزشکی بیماران در تشنج در دندانپزشکی
شناسایی تاریخچه پزشکی بیماران، به ویژه بیماران مبتلا به صرع، از ابتدایی‌ترین مراحل درمان و مقابله با تشنج در دندانپزشکی است. این شناسایی می‌تواند شامل سابقه تعداد دفعات تشنج، نوع تشنج، و داروهایی باشد که بیمار مصرف می‌کند. با داشتن این اطلاعات، دندانپزشکان می‌توانند از بروز تشنج در حین درمان جلوگیری کنند و برنامه‌ریزی مناسبی برای هر بیمار داشته باشند.
ثبت دقیق اطلاعات پزشکی و پیشگیری از تشنج در دندانپزشکی
ثبت اطلاعات پزشکی در پرونده بیمار دیگر نکته‌ای حیاتی است. این ثبت می‌تواند شامل تاریخچه حملات تشنجی، نوع داروها و وضعیت عمومی بیمار باشد. با توجه به این داده‌ها، دندانپزشکان می‌توانند پیش‌بینی کنند که آیا بیمار در معرض خطر قرار دارد یا خیر. این نکته کلیدی باعث می‌شود که آنان بتوانند روش‌های درمانی ایمن‌تری را انتخاب کنند
درمان صرع چیست
دارو درمانی ،جراحی و رژیم های خاص غذایی می تواند به کنترل صرع کمک کنند و حدود 70%مواقع نیز این درمان ها موفق هستند .
در مورد داروهای آن باید بدانید که به هیچ عنوان بدون مشاوره پزشک متخصص مغز و اعصاب خود دوز دارو ها را تغییر ندهید ویا آن را کنار نگذارید .
The most common treatments for epilepsy are medicine, surgical procedures, seizure devices, and a special diet.
https://www.cdc.gov/epilepsy/treatment/index.html
دارو های درمان صرع برای جلوگیری از تشنج در دندانپزشکی
به طور عمده بنزودیازپین ها در درمان صرع به کار می روند و باعث عدم تشنج در دندانپزشکی می شوند.
تشنج در دندانپزشکی و راهکار های مقابله و درمانی
- پرسنل دندانپزشکی برای جلوگیری از تشنج در دندانپزشکی ،یا همان حمله صرع باید اطلاعات کافی داشته باشند .داشتن تاریخچه پزشکی و اطلاع از آخرین حمله صرع باید دردستور کار قرار بگیرد.
- از انجام خدمات دندانپزشکی به بیمارانی که داروهای خود را بدون اطلاع پزشک معالج قطع کرده اند اکیداً بپرهیزید!
- مهم ترین قدم برای پیشگیری از تشنج ، ایجاد یک محیط آرام برای بیمار است. ترجیحاً درمان باید به صورتی انجام شود که بیمار دیگری در مطب حضور نداشته باشد.ساعات اولیه صبح بهترین ساعت ها برای درمان این بیماران است .
- نامه مشاوره برای داروهای تجویزی و تدابیر دندانپزشکی لازم را جهت جلوگیری از تشنج در دندانپزشکی از پزشک متخصص معالج دریافت کنید.
- حتما شماره تماس اورژانس را به صورت مکتوب در دفترچه تلفن و روی کانتر پذیرش و روی دیوار های اتاق کار داشته باشید .
- فراموش نکنید در لحظه بحران شما ساده ترین چیز ها را به یاد نمی آورید !
- اولین اقدام در صورت تشنج بیمار روی یونیت ،برداشتن همه وسایل از نزدیک بیمار است .
- رایج ترین خطر مرتبط با حفره دهان در بیماران مبتلا به صرع گاز گرفتن و قطع شدن زبان می باشد .
- بیماران مبتلا به صرع دندان های خود را به هم می فشارند، در صورتی که زبان بین دندان ها قرار بگیرد سبب قطع شدن زبان می شود ،که با توجه به عروق خونی بسیار زیاد در زبان احتمال خونریزی خطرناک وجود دارد .بنابراین در شروع حمله به سرعت چند تکه آبسلانگ را بین دندان های بیمار به صورت افقی قرار دهید .
- خطر بعدی آسپیره شدن ترشحات خارج شده از دهان بیمار است .
- در صورت خروج ترشحات برای جلوگیری از آسپیره شدن و خفگی،با احتیاط سر بیمار را بچرخانید تا ترشحات از دهان بیمار خارج شود .همه این اقدامات تا زمان رسیدن پرسنل اورژانس است . به محض رسیدن پرسنل اورژانس هیچ اقدام دیگری نکنید و همه چیز را به پرسنل اورژانس بسپارید .
مطالب دیگر
بررسی علمی عفونت استخوان (استئومیلیت) و اهمیت تشخیص سریع در دندانپزشکی غرب تهران
استئومیلیت یا عفونت بافت استخوانی فک، یک عارضه جدی است که نیازمند تشخیص فوری و درمان تخصصی تحت نظر دندانپزشک مجرب می‌باشد. در کلینیک دکتر امیر صلح‌جو در محدوده مرزداران، با استفاده از تصویربرداری‌های پیشرفته CBCT و ارزیابی‌های کلینیکی دقیق، علائم اولیه این عارضه در ناحیه فک و صورت بررسی می‌شود. درمان این عارضه بر اساس شدت عفونت، سلامت سیستمیک بیمار و پروتکل‌های آنتی‌بیوتیک‌تراپی تعیین می‌گردد و برای جلوگیری از آسیب‌های پایدار به استخوان، معاینه حضوری در سال ۱۴۰۴ برای مراجعین غرب تهران الزامی است.
تحلیل چالش‌برانگیزترین مراحل کاشت ایمپلنت و نقش تخصص جراح در غرب تهران
بسیاری از بیماران تصور می‌کنند کاشت ایمپلنت یک پروسه پیچیده و دردناک است؛ در حالی که “سخت‌ترین” مرحله درمان، یعنی طراحی دقیق طرح درمان و مدیریت استخوان فک، با بهره‌گیری از تجهیزات دیجیتال به پروسه‌ای کنترل‌شده تبدیل شده است. در کلینیک دندانپزشکی دکتر امیر صلح‌جو، با تمرکز بر دقت در مرحله جراحی (استئوتومی) و مدیریت بافت نرم، دشوارترین کیس‌های ایمپلنت در غرب تهران با موفقیت انجام می‌شود. تشخیص نیاز به پیوند استخوان یا لیفت سینوس پیش از جراحی، کلیدی‌ترین فاکتور در کاهش عوارض و افزایش طول عمر ایمپلنت است که در جلسه معاینه مشخص می‌گردد.
راهنمای جامع مراحل ایمپلنت دندان ۱۴۰۴: از طرح درمان تا پروتز نهایی
آشنایی با مراحل ایمپلنت دندان به مراجعین کلینیک مرزداران کمک می‌کند تا با آمادگی ذهنی و اطمینان کامل مسیر درمان خود را آغاز کنند. این پروسه شامل بررسی وضعیت استخوان فک، جراحی کاشت فیکسچر، دوره اسئواینتگریشن (جوش خوردن) و در نهایت قالب‌گیری و تحویل روکش نهایی است. در مرکز دندانپزشکی دکتر امیر صلح‌جو در غرب تهران، تمامی مراحل با به‌کارگیری پروتکل‌های مدرن و استریلیزاسیون کامل انجام می‌پذیرد. برآورد دقیق زمان‌بندی و هزینه‌های هر مرحله، متناسب با شرایط بالینی بیمار در جلسه مشاوره اولیه مشخص خواهد شد.
تاثیر مستقیم سلامت لثه بر موفقیت ایمپلنت در مراجعین کلینیک مرزداران
ارتباط بیماری لثه و ایمپلنت یک رابطه مستقیم و غیرقابل‌انکار است؛ چرا که پایه ایمپلنت برای پایداری بلندمدت، نیازمند بافت لثه سالم و بدون التهاب است. در صورتی که بیمار مبتلا به بیماری‌های پریودنتال (لثه) باشد، پیش از اقدام برای کاشت ایمپلنت، درمان‌های تخصصی لثه در مرکز دندانپزشکی دکتر امیر صلح‌جو انجام می‌گیرد تا محیط دهان برای یک جراحی موفق مهیا شود. عدم درمان بیماری‌های لثه می‌تواند منجر به پری‌ایمپلنتیت (عفونت اطراف ایمپلنت) و شکست درمان گردد؛ لذا ارزیابی وضعیت لثه، گام حیاتی پیش از هر اقدامی در سال ۱۴۰۴ می‌باشد.
رویکرد دکتر صلح جو و مجموعه ایشان نسبت به تشنج در دندانپزشکی چگونه است؟
مجموعه دکتر صلح جو جزو معدود مراکز دندانپزشکی ایران است که تمام توان خود را برای درمان همه گونه مراجعه کننده با شرایط و بیماری های خاص می گذارد و آنها را نا امید نمی کند.از زمان افتتاح مجموعه بیمارانی داشته ایم که فرضا به خاطر حساسیت و عوارض بی حسی دندانپزشکی برای درمان ، دندانپزشکی تحت بیهوشی و در اتاق عمل را برای ایشان فراهم کردیم.ما برای هر بیماری صعب العلاج نیز تمام توان خود را به کار می گیریم اما برای شروع درمان و جلوگیری از تشنج در دندانپزشکی ، نیاز به مجوز پزشک معالج شما عزیزان و دستورات مکتوب ایشان در مورد قطع و وصل داروهای شما و همچنین نوع داروهای تجویزی ما از قبیل آنتی بیوتیک ها و بی حسی ها با توجه به تداخلات دارویی شما داریم.
منابع علمی
۱. مدیریت پری‌اوپراتیو تشنج و سداسیون در دندانپزشکی (گایدلاین و مرور بالینی ۲۰۲۵)
- عنوان مقاله:Perioperative Management of Patients With Seizure Disorders (Part I & Part II)
- منابع و لینک مستقیم:
- بخش اول (پاتوفیزیولوژی، داروهای ضد صرع و استاتوس اپیلپتیکوس): PMC12169187
- بخش دوم (مدیریت بیهوشی، سداسیون و ملاحظات مطب دندانپزشکی): PMC12418356
- یافته‌های کلیدی:
- تعریف Status Epilepticus: تشنج مداوم بیش از ۵ دقیقه یا دو تشنج متوالی بدون بازگشت هوشیاری، یک اورژانس تهدیدکننده حیات است که نیاز به مداخله فوری فارماکولوژیک دارد.
- بررسی تداخلات دارویی داروهای ضد صرع (AEDs) نظیر کاربامازپین، والپروات سدیم و فنی‌توئین با داروهای رایج دندانپزشکی (مانند ماکرولیدها و مترونیدازول).
۲. ملاحظات سلامت دهان و مدیریت دندانپزشکی بیماران مبتلا به صرع
- عنوان مقاله:Oral Health Considerations and Dental Management for Epileptic Children in Pediatric Dental Care (2023)
- منبع و لینک مستقیم: PMC10067989
- یافته‌های کلیدی:
- هیپرپلازی لثه ناشی از دارو (DIGO) در حدود ۵۰٪ مصرف‌کنندگان فنی‌توئین ظرف ۱۲ تا ۲۴ ماه رخ می‌دهد که کنترل بهداشت را مختل و نیاز به جراحی جینجیوکتومی ایجاد می‌کند.
- شیوع بالاتر ترومای دندانی (شکستگی تاج، لوکسیشن و شکستگی فک) در این بیماران و لزوم پروتکل‌های محافظتی دندانپزشکی.
۳. فراوانی و تجربه وقوع تشنج در یونیت دندانپزشکی
- عنوان مقاله:Dental care in patients with epilepsy: a survey of 82 patients
- منبع و لینک مستقیم: PMC9376666
- یافته‌های کلیدی:
- حدود ۱۰٪ از بیماران مبتلا به صرع، تجربه وقوع تشنج بر روی صندلی دندانپزشکی را گزارش کرده‌اند.
- عوامل محرک اصلی تشنج در مطب شامل: استرس و اضطراب حاد دندانپزشکی، درد ناشی از بی‌حسی ناقص، کم‌خوابی شب قبل از ویزیت، و تابش مستقیم نور یونیت (Photosensitive Epilepsy) هستند.
۴. پروتکل بالینی مدیریت تشنج حین کار در مطب دندانپزشکی (ADA Guidelines)
بر اساس گایدلاین‌های بالینی ADA و مقالات فوق، در صورت بروز حمله تشنج تونیک–کلونیک (Grand Mal) روی یونیت دندانپزشکی، گام‌های زیر الزامی است:
- توقف فوری درمان (Stop Treatment):
- خارج کردن سریع تمامی اینسترومنت‌ها، رول پنبه، رابردم و آینه‌ها از دهان بیمار جهت جلوگیری از آسپیراسیون (Aspiration).
- پوزیشن بیمار (Patient Positioning):
- پشتی صندلی را به حالت خوابیده/افقی درآورید و بیمار را به پوزیشن خوابیده به پهلو (Recovery Position / Lateral Decubitus) بچرخانید تا ترشحات و خون آسپیریته نشود و راه هوایی باز بماند.
- محافظت فیزیکی (Protection, NOT Restraint):
- محیط اطراف یونیت را از وسایل تیز و برنده خالی کنید و زیر سر بیمار یک بالشتک نرم قرار دهید.
- ممنوعیت مطلق: هرگز سعی نکنید دست‌ها و پاهای بیمار را با زور مهار کنید، و به هیچ وجه چیزی (مانند وج یا پنس) بین دندان‌های بیماری که دچار تریسموس/اسپاسم است فرو نبرید.
- پایش زمان (Time the Seizure):
- از لحظه شروع تشنج زمان‌سنج را فعال کنید. اکثر تشنج‌ها زیر ۲ تا ۳ دقیقه خودبه‌خود متوقف می‌شوند.
- مداخله دارویی در Status Epilepticus (در صورت عبور از ۵ دقیقه):
- فعال‌سازی سیستم اورژانس (تماس با ۱۱۵).
- تجویز بنزودیازپین‌های خط اول بر اساس دستورالعمل ترالی اورژانس:
- میدازولام: ۱۰ میلی‌گرم اینترانازال (IN) یا عضلانی (IM) یا بوکال.
- دیازپام: ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم وریدی (IV) یا رکتال.
- مراقبت‌های پس از تشنج (Post-Ictal Phase):
- تجویز اکسیژن ۱۰۰٪، ساکشن ملایم ترشحات دهان، ارزیابی تنفس و هوشیاری، و بررسی بیمار از نظر گازگرفتگی زبان یا آسپیراسیون اجسام خارجی.
بدون دیدگاه